De Sancti Longini Vita Et Morte

Vetus Opinio Et Memoria

Custodia Christi Cruoris Mantua e in Valetudinario Peregrinorum

RELIQUIARUM THECA SANGUINIS PRETIOSISSIMI IESU CHRISTI IN MANTUANIS NUMMIS QUOMODO SIT EXPRESSA

Narrant historici anno millesimo quadringentesimo tricesimo tertio p. Chr. n. Sigismundum, imperatorem Sacri Romani Imperii, auxisse honore primi marchionis mantuanae civitatis Iohannem Franciscum Gonzagam, qui iam quintus dux populi et vicarius imperialis fuerat antea.

Ut igitur hanc novam concessam sibi auctoritatem nobilitaret, ille marchio, nuper creatus, cudit argenteum nummum (italica lingua:"grosso") in fronte ferentem insigne e quattuor aquilis compositum, ab eodem imperatore concessum, et in tergo Pyxidem vel reliquiarum thecam Sanguinem Pretiosissimum Christi continentem (Fig. 1).

Ea Pyxis hoc modo expressa est: stat ea in media urbe Mantua, cuius imago est commenticia et perfecta, cum turribus sacris et profanis, aedificiis pinnis munitis, pontibus et lacustribus aquis paulum horrescentibus.

Hoc tergum, in quo Sacra Pyxis erat expressa,singulare quidem aequatum cum nummis finitimarum rerum publicarum quibus paucae curae erat ars caelatoria in nummis cudendis, magnam admirationem et nobilitatem paravit marchioni Iohanni Francisco et mantuanae civitati.

Haec imago Sacrae Pyxidis,in nummis expressa, saepissime apparebit etiam post in nummis a successoribus Iohannis Francisci signatis usque ad Carolum II familiae Gonzagae-Nevers (qui fuit dux Mantuae ab anno millesimo sescentesimo quadragesimo septimo ad annum millesimum sescentesimum sexagesimum quintum).

Fig. 2

Iam autem temporibus Ludovici II, secundi marchionis mantuani, Sacra Pyxis videri potest interpretata: primo, gothico genere artis, deinde illo genere quod floruit renatis italicis artibus (italica lingua: "Rinascimento"): ea imago apparet in nummo qui "mezzo testone" vel "bussolotto" italice dicitur (Fig. 2); postea Sacra Pyxis etiam in nummis est expressa quos "ducatos" (italice "ducati") appellabant, scilicet aureos .

Federico II autem imperante, qui fuerat, primo, quintus marchio, deinde primus dux Mantuae, tum primus marchio eius regionis Pedemontii quae etiam nunc italico verbo "Monferrato" dicitur, in nummis Sacra Pyxis expressa est in altari posita aut sustenta duabus manibus tenentibus basim (Fig. 3), aut etiam cum imagine Sancti Longini, genibus nixi.

Fig. 3

Hic eam Sancto Andreae porrigit: quod videmus argumentum esse praecipuum in nummis significatum consilio et voluntate Francisci III, Guglielmi et Ferdinandi, Mantuanorum ducum.

Praeterea autem Ferdinandi ducis sunt dignae memoria monetae illae quae "duplae" vel "quadruplae" dicuntur, ex auro, opera insignia peritorum caelatorum Gasparis Molo et Andreae Borgatti.

Hi artifices Sacram Pyxidem effinxerunt a duobus angelis sustentam, aut, scilicet in aurea moneta, cum Sancto Longino, lanceam sinistra manu tenente et Pyxidem manu dextera distenta.

Sed, Vincentii II temporibus, primum et semel, Gonzaga familia imperante, in nummo, qui italice dicitur "soldo", duae sunt Pyxides effictae, quales nunc hodie in Sancti Andreae basilica Mantuae custodiuntur: quarum una continens terram madefactam Cruore Pretiosissimo Christi; altera continens spongiam madidam aceto et fele ad mitigandam sitim Iesu in cruce morientis.

Operae pretium est etiam memorare nummos qui italice dicuntur "scudi" et "mezzi scudi": hi signati sunt in obsidione Mantuae annis millesimo sescentesimo undetricesimo et millesimo sescentesimo tricesimo.

In quibus nummis effictus est Sanctus Andrea sustinens dextero umero crucem atque protendens sinistra manu Sacram Pixidem, tamquam divinam misericordiam precibus impetraret miserae civitati, iam perductae ad extremum virium, fame et morbis non iam facultatem habenti se defendendi: nam ferro ignique infelix urbs vastata erit et miseris incolis subeundae fuerint atrocitates et saevitiae militum ferorum illius Aldringen, germanici ducis.

Iam satis inter omnes constat seriem nummorum sub Gonzaga familia signatam veram etiam esse testem mantuanae historiae; praesertim nummi, in quibus caelata vel signata Sacra Pyxis apparet, testantur illam fidem quae in cordibus et animis excitatur omnium fidelium christianorum a contemplandis et venerandis duabus mirificis thecis ab illo claro artifice perfectis cui nomen fuit Bellezza, undevigesimo saeculo currente.

Has thecas mantuani cives studiose custodiunt et venerantur in Sancti Andreae basilica pulcherrima; nec cuiquam amor et cultus earum reliquiarum umquam in posterum deerit.

Giuseppe Margini